Het is nog donker, de rest van het huis slaapt nog en toch zit je kindje al rechtop in bed. Vroeg wakker worden is een van de meest voorkomende slaapvragen van ouders, en ook een van de lastigste. Misschien helpt het om te weten dat er zelden één simpele oorzaak is, maar dat er wel een aantal dingen zijn waar je naar kunt kijken. Je hoeft niet meteen alles om te gooien. Soms helpen kleine aanpassingen al. Maar wat zorgt er nu voor dat je kindje zo vroeg wakker wordt en wat kun je ermee doen? Wij zetten de belangrijkste punten voor je op een rij.

Waarom wordt je kindje zo vroeg wakker?

Vroeg wakker worden komt bij jonge kinderen veel voor. Aan het einde van de nacht slapen we allemaal lichter, en dan is ook de slaapdruk (de slaperigheid die zich overdag opbouwt en tijdens de slaap afneemt) het laagst. Een geluid, wat licht of honger zorgen ervoor dat je kindje snel wakker wordt. Heeft jouw kindje moeite met zelfstandig in slaap vallen? Dan zal dit in de vroege ochtend nog lastiger gaan.

Een andere veelvoorkomende reden dat je kindje vroeg wakker wordt is oververmoeidheid. Een late bedtijd of te weinig slaap overdag betekent niet vanzelf dat je kindje ‘s ochtends langer slaapt. De biologische klok en het licht bepalen voor een groot deel wanneer je kindje wakker wordt, en die schuiven niet mee. Gaat je kindje later naar bed, dan kan de nacht dus korter worden, zodat het met een slaaptekort aan de dag begint. Het kan daarom de moeite waard zijn om te kijken of een iets vroegere bedtijd of een extra rustmoment overdag helpt.

Niet elke keer dat je kindje vroeg wakker wordt, heeft dezelfde reden. Een kindje kan om 05:00 wakker worden omdat het nog moe is, maar ook omdat het simpelweg al genoeg heeft geslapen. Gaat je kindje bijvoorbeeld om 18:30 naar bed en wordt het om 05:30 wakker, dan heeft het misschien gewoon een volle nacht gehad. Hoeveel slaap een kindje nodig heeft, verschilt per leeftijd en per kind. Daarom helpt het om eerst naar het geheel te kijken, en niet alleen naar de klok.

Wat kun je doen als je kindje om 05:00 wakker is?

1.    Maak de slaapkamer echt donker
 icht is een belangrijk signaal voor de biologische klok van je kindje. Zelfs een beetje licht langs de gordijnen of onder de deur kan genoeg zijn om je kindje wakker te laten worden. Verduisterende gordijnen of een rolgordijn dat goed aansluit kunnen daarbij helpen. Heeft je kindje een nachtlampje nodig? Kies dan een zacht, rood lampje.

2.    Kijk naar geluid en temperatuur
Vroege vogels, een drukke straat of de buren: geluiden van buiten kunnen een kindje in lichte slaap wakker maken. Ook een kamer die te warm of te koud is, kan de slaap verstoren. Zorg daarom voor een prettige, stabiele kamertemperatuur en kijk of je geluiden van buiten kunt dempen, eventueel met een white noise machine.

3.    Zoek de balans tussen dutjes en bedtijd
Te veel slaap overdag kan ervoor zorgen dat je kindje 's avonds minder slaapdruk heeft. Te weinig slaap of een te late bedtijd kan juist leiden tot oververmoeidheid. Beide kunnen bijdragen aan vroeg wakker worden. Het is dus een beetje puzzelen en wat werkt, verschilt per kindje. Pas steeds maar één ding tegelijk aan en geef het een paar dagen de tijd, zodat je kunt zien wat het effect is.

4.    Kijk naar hoe je kindje in slaap valt
Wordt je kindje 's avonds geholpen met inslapen, bijvoorbeeld met voeden, wiegen of dragen? Dan kan het zijn dat het die hulp aan het einde van de nacht, als de slaap lichter is, ook weer nodig heeft. We zien dat kindjes die steeds meer zelf leren in slaap te vallen het vaak ook makkelijker vinden om weer verder te slapen. Hoe en wanneer je dat opbouwt, hangt af van de leeftijd van je kindje en van wat bij jullie past.

5.    Houd het 's ochtends rustig en saai
Haal je kindje niet meteen uit bed. Dan kan 05:00 voor je kindje het begin van de dag worden. Houd de kamer donker, praat zacht tegen je kindje en geef weinig prikkels. Eigenlijk behandel je de vroege ochtend hetzelfde als dat het 02:00 uur ’s nachts is. Heeft je kindje honger of dorst? Dan mag je natuurlijk gewoon voeden of iets te drinken geven, maar houd het ook dan rustig. Heeft je baby 's nachts nog voeding nodig, dan volg je gewoon de honger van je kindje.

6.    Bepaal wanneer de dag begint
Kies een tijdstip waarop de dag voor jullie mag beginnen, bijvoorbeeld 06:30, en probeer daar zoveel mogelijk consequent in te zijn. Houd het wel realistisch: een wakker moment tussen 06:00 en 07:00 is voor veel jonge kinderen heel gewoon. Voor peuters en kleuters kan een slaaptrainer helpen, een lampje dat laat zien wanneer het tijd is om op te staan. Dat werkt pas als je kindje het begrip snapt, vaak vanaf ongeveer 2,5-3 jaar.

Wanneer is het tijd om hulp te zoeken?

Een tijdelijke periode van vroeg wakker worden kan voorkomen door bijvoorbeeld ziekte of een sprong. Maar wordt je kindje al langere tijd structureel zo vroeg wakker en lijkt het overdag erg moe, of maak je je gewoon zorgen over de slaap van je kindje? Dan is het goed om dit te bespreken. Een kinderslaapcoach kan je hier goed bij helpen.

Van vroege vogel naar een rustigere ochtend

Vroeg wakker worden is zelden iets wat je als ouder fout doet. Vaak is het een puzzel van licht, geluid, dutjes, bedtijd en gewoontes, en soms is het gewoon de natuurlijke aard van je kindje.

Het kan even duren voordat je verschil ziet, en soms zit je kindje gewoon in een fase die weer overgaat. Neem dus de tijd en wees ondertussen lief voor jezelf.